Overwerk in Portugal: toeslagen voor trabalho suplementar, jaarlimieten, nachtwerk en inhouding van IRS

In Portugal wordt de vergoeding voor trabalho suplementar (overwerk, in de volksmond horas extra genoemd) per uur bepaald aan de hand van drie factoren: het soort dag, de plaats van het uur binnen die dag en het aantal overuren dat de werknemer dat jaar al heeft gemaakt. Op een werkdag wordt het eerste overuur betaald tegen 125% van het uurloon en elk volgend uur tegen 137,5%; vanaf het 101e overuur van het jaar worden diezelfde uren betaald tegen 150% en 175%. De werkgever houdt IRS (de Portugese inkomstenbelasting voor natuurlijke personen) op overwerk apart in, tegen de helft van het normale maandtarief van de werknemer.

Wat telt als trabalho suplementar, en de jaarlimieten

Het Arbeidswetboek (Código do Trabalho) definieert trabalho suplementar als werk dat buiten het rooster van de werknemer wordt verricht (Art. 226). De normale arbeidsduur is beperkt tot 8 uur per dag en 40 uur per week (Art. 203). Overwerk is alleen toegestaan bij een tijdelijke toename van de werklast die geen nieuwe aanwerving rechtvaardigt, of bij overmacht en ernstige schade (Art. 227).

Art. 228 beperkt het overwerk per werknemer:

• 175 uur per jaar in een onderneming met minder dan 50 werknemers
• 150 uur per jaar in een onderneming met 50 of meer
• 80 uur per jaar voor een deeltijdwerknemer, of het evenredige aantal als dat hoger is
• 2 uur op een werkdag, en niet meer dan de normale dagelijkse arbeidsduur op een rustdag of feestdag

Overwerk wegens overmacht of ernstige schade is alleen beperkt door de gemiddelde werkweek van 48 uur uit Art. 211, niet door deze limieten (Art. 228(4)). Het personeelsbestand is het gemiddelde van het voorgaande kalenderjaar (Art. 100). Een cao kan de limiet van 150 of 175 uur verhogen tot 200. Overschrijding van de jaarlimiet is een zeer ernstige bestuursrechtelijke overtreding (contraordenação muito grave).

Elke periode van overwerk moet vóór aanvang en direct na afloop in een register worden vastgelegd, met de reden (Art. 231). Zonder register heeft de werknemer voor elke dag waarop buiten het rooster is gewerkt recht op een vergoeding van 2 overuren.

Overwerktoeslagen in Portugal in 2026: de eerste 100 uur en daarna

Art. 268 bepaalt de toeslagen bovenop het uurloon:

De hogere tarieven komen uit de Agenda do Trabalho Digno (de hervorming Agenda voor Waardig Werk, Lei 13/2023), van kracht sinds 1 mei 2023, die voor uren na het 100e de oorspronkelijke tarieven uit het Wetboek van 2009 herstelde (gehalveerd door Lei 23/2012).

Art. 271 bepaalt het uurloon: maandloon × 12 ÷ (52 × uren per week). Tenzij een cao of de arbeidsovereenkomst anders bepaalt, omvat het maandloon hier het basisloon plus de anciënniteitstoeslagen (diuturnidades), niet elke vaste toelage (Art. 262).

Rekenvoorbeeld: 10 overuren bij een salaris van € 1.200

Een voltijdwerknemer met € 1.200 per maand werkt op vijf doordeweekse avonden 2 uur extra: 10 overuren. Bedragen worden bij elke stap op de cent afgerond.

Uurloon: € 1.200 × 12 ÷ (52 × 40) = € 14.400 ÷ 2.080 = € 6,92.

Onder de drempel (dit jaar al 40 overuren):

• Eerste uur: € 6,92 × 1,25 = € 8,65; tweede uur: € 6,92 × 1,375 = € 9,52
• Eén avond: € 18,17; vijf avonden: € 18,17 × 5 = € 90,85

Boven de drempel (al meer dan 100 uur):

• Eerste uur: € 6,92 × 1,50 = € 10,38; tweede uur: € 6,92 × 1,75 = € 12,11
• Eén avond: € 22,49; vijf avonden: € 22,49 × 5 = € 112,45

Dezelfde 10 uur kosten € 21,60 meer zodra de werknemer de 100 uur is gepasseerd. Was de werknemer de week begonnen met 98 uur, dan zou de eerste avond tegen de lagere tarieven worden betaald en de overige acht uur tegen de hogere.

Nachtwerk: 22:00 tot 07:00 uur en de toeslag van 25%

Trabalho noturno (nachtwerk) is werk dat wordt verricht in een tijdvak van 7 tot 11 uur dat de periode van middernacht tot 05:00 uur omvat. Een cao kan het tijdvak vastleggen; standaard loopt het van 22:00 tot 07:00 uur (Art. 223). Nachtwerk wordt 25% hoger betaald dan gelijkwaardig werk overdag (Art. 266).

Een overuur binnen het nachtvenster krijgt beide toeslagen: Art. 266 meet de nachttoeslag van 25% af aan "gelijkwaardig werk dat overdag wordt verricht", en voor een overuur is dat het overuur overdag. Het Tribunal da Relação de Lisboa (gerechtshof Lissabon) paste die uitleg toe op 19 juni 2024 (zaak 10782/23.6T8LSB.L1-4), in lijn met eerdere rechtspraak van het Supremo Tribunal de Justiça (Hooggerechtshof). Bij een uurloon van € 6,92 bedraagt het eerste nachtelijke overuur € 8,65 × 1,25 = € 10,81 en het tweede € 9,52 × 1,25 = € 11,90, niet de € 10,38 en € 11,25 die u krijgt door de 25% op het basisuurloon toe te passen. Een cao die de nachttoeslag over het basisloon berekent, mag nog steeds niet onder Art. 266 uitkomen.

Een cao kan de 25% vervangen door kortere werktijden of een vaste verhoging van het basisloon. Tenzij een cao erin voorziet, geldt de toeslag niet voor werkzaamheden die hoofdzakelijk 's nachts worden verricht, voor bedrijven die 's nachts open moeten zijn (restaurants, hotels, apotheken) en voor loon dat al met het oog op nachtwerk is vastgesteld.

Banco de horas en cao's

Een banco de horas (urenbank) compenseert extra uren later met vrije tijd, extra vakantie of geld in plaats van een overwerkvergoeding. Een cao kan er een instellen met maximaal 4 extra uren per dag, 60 per week en 200 per jaar (Art. 208), en die op een heel team toepassen. Zonder cao vereist een groepsurenbank de goedkeuring van ten minste 65% van het betrokken team in een referendum en is deze beperkt tot 2 extra uren per dag, 50 per week en 150 per jaar (Art. 208-B). Lei 93/2019 schafte de individuele urenbank af die rechtstreeks met elke werknemer werd overeengekomen; het parlement verwierp op 19 juni 2026 het wetsvoorstel Trabalho XXI van de regering, dat de herinvoering ervan voorstelde.

Sinds 2023 mag een cao alleen ten gunste van de werknemer afwijken van de regels van het Wetboek over de overwerkvergoeding (Art. 3(3)(j)): de toeslagen mogen omhoog, maar de betaling mag nooit onder Art. 268 uitkomen.

Inhouding van IRS op trabalho suplementar

De retenção na fonte (inhouding aan de bron) op overwerk is zelfstandig: de werkgever berekent die apart en telt het overwerk nooit op bij het salaris van de maand (Código do IRS, CIRS, Art. 99-C(5)). Sinds 1 januari 2025 (Lei 45-A/2024) is het tarief voor overwerk 50% van het tarief op het salaris van die maand, vanaf het eerste overuur; vóór 2025 begon de verlaging pas bij het 101e uur.

Voor de werknemer hierboven, alleenstaand en zonder kinderen ten laste, met de tabellen voor het vasteland die sinds januari 2026 gelden (Despacho 233-A/2026, Tabel I) en die van toepassing zijn op elke maand van 2026 behalve november:

• Salaris: € 1.200 × 21,20% − € 158,18 = € 96,22, een effectief tarief van ongeveer 8,02%. Naar beneden afgerond op hele euro's (CIRS Art. 99-E(1)) wordt € 96 ingehouden.
• Overwerk: de helft van 8,02%, ongeveer 4,01%, dus € 90,85 × 4,01% = € 3,64, ingehouden als € 3.

Was het overwerk bij het salaris opgeteld, dan zou op het totaal van € 1.290,85 een bedrag van € 117 zijn ingehouden (rij van 24,10%), € 21 meer dan op het salaris alleen. Het lagere tarief verandert alleen het moment: overwerk wordt in de jaarlijkse aangifte volledig belast. Sociale premies zijn zoals gebruikelijk verschuldigd over overwerk: 11% voor de werknemer en 23,75% voor de werkgever (Código Contributivo Art. 46(2)(e) en Art. 53).

November 2026 is de uitzondering. Het parlement keurde op 9 oktober 2026 een verlaging van de IRS-tarieven voor 2026 goed. Despacho 12523-A/2026, een ministeriële regeling die op 14 oktober is gepubliceerd, halveert de inhouding berekend volgens Despacho 233-A/2026 op salarissen en pensioenen op het vasteland die in november worden betaald, inclusief de kerstuitkering, behalve bij maandbedragen boven € 20.221. Vanaf december gelden weer de huidige tabellen. De regeling handhaaft de overige regels van Despacho 233-A/2026 en bevat geen bepaling over overwerk; volgens de tekst wordt dus ook de inhouding op overwerk, berekend volgens de 50%-regel in CIRS Art. 99-C(8), gehalveerd.

Samenvatting

Overwerk op werkdagen wordt betaald met +25% voor het eerste uur en +37,5% daarna, en op rustdagen en feestdagen met +50%; boven 100 uur per jaar verdubbelt elke toeslag. Overwerk is beperkt tot 175 uur per jaar bij minder dan 50 werknemers en tot 150 vanaf 50. Nachtwerk (standaard 22:00 tot 07:00 uur) wordt 25% hoger betaald, berekend over het overwerktarief als het uur ook een overuur is. IRS op overwerk wordt apart ingehouden tegen de helft van het maandtarief.

Flux houdt per werknemer de overuren van het jaar bij en past bij elke salarisverwerking van elke klant de actuele tarieven en inhoudingstabellen toe, inclusief wijzigingen in de loop van het jaar zoals die van november 2026.