Jak oblicza się francuski podatek dochodowy na pasku wynagrodzeń: prélèvement à la source, od początku do końca

Francuski podatek dochodowy działa inaczej niż większość potrąceń z listy płac: pracodawca potrąca podatek co miesiąc, ale nigdy nie oblicza, ile podatku dochodowego pracownik faktycznie jest winien za rok. Od stycznia 2019 roku podatek dochodowy (impôt sur le revenu) jest pobierany u źródła poprzez prélèvement à la source (PAS). Co miesiąc pracodawca potrąca podatek od wynagrodzenia i przekazuje pieniądze państwu, działając wyłącznie jako podmiot poboru (tiers collecteur), a nie jako organ podatkowy. Administracja podatkowa ustala stawkę, a administracja podatkowa rozlicza ostateczny rachunek w następnym roku. Rola pracodawcy jest wąska, a trzy rzeczy decydują o tym, czy potrącenie jest prawidłowe: kwota, do której stosuje się podatek, stawka zastosowana do tej kwoty oraz wynagrodzenie zwolnione przed którymkolwiek z tych kroków. Omówię te trzy po kolei.

Kwota, do której stosuje się podatek: net imposable

PAS nie jest stosowany do wynagrodzenia brutto ani do wynagrodzenia netto. Podatek stosuje się do trzeciej liczby, net imposable (dochodu podlegającego opodatkowaniu netto).

Net imposable zaczyna się od wynagrodzenia brutto, a następnie dokonuje zestawu korekt. Wynagrodzenie brutto jest pomniejszane o odliczalną część CSG (6,80% obliczone od 98,25% brutto), o składki emerytalne pracownika (zarówno podstawową vieillesse, jak i uzupełniające składki AGIRC-ARRCO) oraz o składki pracownika na opiekę zdrowotną i socjalną w ich limitach zwolnienia. Następnie dodaje się z powrotem dwie kwoty, obie łatwe do przeoczenia: nieodliczalną część CSG i CRDS, która pozostaje w dochodzie podlegającym opodatkowaniu, oraz każdą składkę pracodawcy na pokrycie zdrowotne lub socjalne powyżej progu zwolnienia. Na koniec usuwa się zwolnioną część wynagrodzenia za nadgodziny, do 7500 EUR netto rocznie.

Brutto i net imposable to różne liczby na niemal każdym pasku wynagrodzeń, a różnica między nimi zmienia się od jednego pracownika do drugiego w zależności od jego składek. Zastosowanie podatku do brutto opodatkowuje pracownika zbyt wysoko; zastosowanie podatku do netto opodatkowuje go zbyt nisko. W obu przypadkach miesięczny pasek wynagrodzeń wygląda prawidłowo, a różnica jest wychwytywana dopiero w rocznym zeznaniu podatkowym na koniec roku.

Skąd bierze się miesięczna stawka

Francja nie prosi pracodawcy o obliczenie stawki podatkowej pracownika. Istnieją trzy rodzaje stawek. Stawka spersonalizowana (taux personnalisé) jest obliczana przez administrację podatkową na podstawie ogólnej sytuacji gospodarstwa domowego i wysyłana pracodawcy co miesiąc w pliku zwanym compte-rendu métier (CRM). Stawka zindywidualizowana (taux individualisé) to to samo rozwiązanie dla par, które chcą, aby każdy partner był opodatkowany od własnego dochodu, a nie według jednej stawki gospodarstwa domowego. Stawka neutralna (taux neutre) jest domyślna: gdy pracodawca nie otrzymał spersonalizowanej stawki dla pracownika, pracodawca stosuje stawkę z opublikowanej siatki opartej wyłącznie na kwocie net imposable.

Siatka, dla Francji metropolitalnej w 2026 roku, przebiega stopniowo: 0% do 1635 EUR miesięcznego net imposable, następnie rosnąc przez 0,5%, 1,3%, 2,1% i dalej, osiągając 20% przy 7037 EUR oraz 30% i wyżej dla górnych przedziałów, do 43% powyżej 55 558 EUR miesięcznie. Departamenty zamorskie stosują własne niższe siatki.

Dwie cechy stawki mają znaczenie. Stawka zmienia się w ciągu roku: małżeństwo, rozwód, narodziny lub zmiana dochodu skłaniają administrację do wysłania nowej spersonalizowanej stawki, obowiązującej od miesiąca, w którym urząd skarbowy ją wydaje, bez działania wstecz. A wartość domyślna nie jest opcjonalna: gdy nie ma w aktach spersonalizowanej stawki, co jest częste w przypadku nowych pracowników, należy zastosować siatkę neutralną, odczytaną z net imposable, a nie z brutto.

Roczna skala, która ustala stawkę

Stawka spersonalizowana pochodzi z progresywnej skali podatku dochodowego (barème), choć pracodawca nigdy nie stosuje barème bezpośrednio. Skala ma pięć przedziałów, biegnących od 0% przez 11%, 30%, 41% i 45% od najwyższego dochodu, stosowanych do dochodu na część gospodarstwa domowego. Progi między przedziałami są co roku ponownie indeksowane w ustawie finansowej, a w roku, w którym budżet jest opóźniony lub zamrożony, poprzednie progi pozostają w mocy. Administracja podatkowa łączy skalę, rodzinne części gospodarstwa domowego i wszelkie ulgi w jeden procent i wysyła pracodawcy tylko ten procent. Innymi słowy, organ podatkowy dokonuje skomplikowanego obliczenia, a pracodawca po prostu stosuje procent, który dostarcza organ podatkowy.

Dwie ulgi, których ludzie często oczekują na pasku wynagrodzeń, w ogóle nie są tam stosowane. Standardowe 10% odliczenie na koszty zawodowe oraz quotient familial (który dzieli dochód gospodarstwa domowego na części, aby złagodzić progresywne stawki) nigdy nie są stosowane w miesięcznym potrąceniu. Organ podatkowy stosuje oba raz w roku, w rocznym obliczeniu dla całego gospodarstwa domowego, dlatego podatek potrącany co miesiąc jest tylko przybliżeniem, korygowanym w następnym roku, a nie ostatecznym.

Które wynagrodzenie jest opodatkowane, a które zwolnione

Dochód z pracy jest ogólnie opodatkowany: wynagrodzenie zasadnicze, wynagrodzenie za nadgodziny i godziny dodatkowe, większość premii i dodatków oraz świadczenia w naturze, takie jak samochód służbowy czy zapewniane przez pracodawcę mieszkanie. Kilka kategorii jest usuwanych przed ustaleniem podstawy opodatkowania, a każda niesie precyzyjny limit.

Nadgodziny i godziny dodatkowe są zwolnione z podatku dochodowego do 7500 EUR netto rocznie, choć obie pozostają objęte CSG i CRDS. Praktykanci są zwolnieni z podatku dochodowego od wynagrodzenia za praktykę do rocznego SMIC. Stażyści na gratyfikacji są zwolnieni z podatku dochodowego do rocznego SMIC. Rzeczywiste zwroty kosztów zawodowych (frais professionnels) w limitach URSSAF nie są dochodem podlegającym opodatkowaniu. Wyłączone są też niektóre dodatki branżowe. Żadne z tych zwolnień nie jest uznaniowe; każde jest zdefiniowanym zwolnieniem z pułapem, a każda kwota powyżej pułapu wraca do podstawy opodatkowania.

Trzy dane wejściowe, które zmieniają się w ciągu roku

Niewiele we francuskim obliczeniu jest koncepcyjnie trudne, ale trzy części muszą być dokładne, a wszystkie trzy zmieniają się w czasie. Net imposable trzeba przeliczyć na każdym pasku wynagrodzeń, używając własnych kwot CSG, emerytalnych i socjalnych danego pracownika, więc żadnych dwóch pracowników nie łączy ta sama liczba. Stawka nie jest stała: urząd skarbowy wydaje nową stawkę zawsze, gdy zmieniają się okoliczności gospodarstwa domowego, obowiązującą od miesiąca wydania. A rząd co roku koryguje liczby bazowe poprzez ustawę finansową: przedziały dochodowe stojące za stawką spersonalizowaną są ponownie indeksowane na styczeń, a domyślna (neutralna) siatka, której pracodawca używa, gdy nie dostarczono spersonalizowanej stawki, jest wydawana ponownie z mocą od 1 maja. Każde zwolnienie ma też pułap, powyżej którego wynagrodzenie staje się opodatkowane.

Dla pracodawcy obliczenie sprowadza się do dwóch liczb na pracownika na miesiąc: net imposable, do którego stosuje się podatek, oraz stawki, którą urząd skarbowy ostatnio wysłał. Obie mogą zmieniać się z miesiąca na miesiąc. Ponieważ miesięczne potrącenie jest tylko zaliczką, którą państwo rozlicza w następnym roku, miesiąc, który używa niewłaściwej podstawy lub nieaktualnej stawki, nadal daje normalnie wyglądający pasek wynagrodzeń, a błąd jest identyfikowany dopiero przy rozliczeniu rocznego zeznania podatkowego na koniec roku.

*Źródła: Code général des impôts Art. 204 A do 204 N (prélèvement à la source), Décret n°2017-866. Podstawa PAS (net imposable): brutto pomniejszone o CSG déductible (6,80% od 98,25% brutto), pomniejszone o składki pracownika vieillesse i AGIRC-ARRCO, pomniejszone o składki pracownika na opiekę zdrowotną/socjalną w limitach, plus nieodliczalne CSG/CRDS, plus składki pracodawcy na opiekę zdrowotną/socjalną powyżej limitów zwolnienia, pomniejszone o zwolnioną część nadgodzin (do 7500 EUR netto/rok, CGI Art. 81 quater / L241-17 CSS). Rodzaje stawek: personnalisé, individualisé, neutre (CGI Art. 204 H; siatka wg DGFiP). Siatka stawki neutralnej 2026 (Francja metropolitalna, obowiązująca od 1 maja 2026 roku, BOFiP BOI-BAREME-000037): 0% do 1635 EUR/miesiąc rosnąc do 43% powyżej 55 558 EUR/miesiąc. Progresywna barème: pięć przedziałów 0%/11%/30%/41%/45% od dochodu na część, progi ponownie indeksowane corocznie ustawą finansową. Standardowe 10% odliczenie na koszty zawodowe i quotient familial stosowane wyłącznie w rocznym wymiarze przez DGFiP, a nie w miesięcznym potrąceniu. Zwolnienie praktykanta do rocznego SMIC (CGI Art. 81 bis); zwolnienie z podatku dochodowego gratyfikacji stażysty do rocznego SMIC (CGI Art. 81 bis; CSS L242-4-1 reguluje tylko próg składki socjalnej). Liczby to cytowane wartości na 2026 rok.*